با اصلاح آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو، جایگزینی خودروهای فرسوده‌و نحوه‌ی انجام آن در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته‌است. مطابق قوانین جدید، خودروهای با عمر بیشتر از ۲۰ سال یعنی مدلهای پایین‌تر از ۱۳۸۵ شمسی و ۲۰۰۵ میلادی جزو خودروهای فرسوده‌قلمداد می‌شوند. اما با توجه به ظرفیت پایین ساخت خودرو در داخل، دولت قرار است چگونه این خودروها را جایگزین کند؟
بیت ران – مجتبی اسماعیلی: فرسوده‌اعلام شدن خودروها پس از ۲۰ سال امری بدیهی است. افزایش آلایندگی و مصرف سوخت، وجود نقایص فنی که می‌تواند سلامت حمل و نقل را تهدید کند و… همگی از عوارض خودروهایی با سن بالا هستند. هر چند که خودروهای داخلی جدید هم مصرف سوخت بالایی دارند و بعضا از خودروهای قدیمی هم مصرف بیشتری دارند. اما به هر حال مزایای خود را هم دارند. اما دولت قرار است چگونه طرح جایگزینی خودروهای فرسوده را انجام دهد؟ این اتفاق قرار است چه تاثیری روی بازار خودرو بگذارد؟
بیشتر بدانید: تحریم ایران‌خودرو و سایپا | صنعت خودرو در آزمون جدید مقاومت
روند اجرای جایگزینی خودروهای فرسوده‌چیست؟
طرح جایگزینی خودروهای فرسوده قرار است ظرف مدت پنج سال انجام شود. کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا باید هر سال گروه‌های اولویت‌دار را تعیین کند. سپس وزارت صنعت، معدن و تجارت برای اسقاط و نوسازی فراخوان می‌دهد و باید امکان استفاده از مشوق یا تسهیلات جایگزینی فراهم شود.
به این ترتیب مالکان خودروهای فرسوده، در سامانه مربوط ثبت نام را انجام می‌دهند و منتظر دریافت خودرو می‌شوند هر چند که هنوز مشخص نیست این تسهیلات چقدر است. چرا که خودروهای فرسوده، با توجه به مدل و سال ساخت تنها بین ۶۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان خریداری خواهند شد.
در نهایت اگر مالکین مشمول ثبت نام را انجام ندهند جریمه، حذف یارانه سوخت، جلوگیری تعویض پلاک و… آغاز خواهد شد. اما حالا به بخش مهم ماجرا می‌رسیم.
جایگزینی خودروهای فرسوده چگونه انجام می‌شود؟
بنا بر اطلاعات موجود، در حال حاضر حدود ۲۲ میلیون دستگاه خودروی فرسوده‌در انواع کاربری‌ها داریم. اما از این تعداد حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری فرسوده هستند که شامل انواع خودروهای بنزینی، دو گانه سوز و دیزلی می‌شوند.
با این آمار حالا می‌توان دید بهتری از ابعاد طرح جایگزینی خودروهای فرسوده به دست آورد. چرا که میانگین آمار تولید دو خودروساز بزرگ کشور یعنی ایران خودرو و سایپا در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۸۰۰ هزار دستگاه است و با وضعیت موجود به نظر می‌رسد این آمار اگر کاهش نیابد افزایش محسوسی هم نخواهد داشت. آمار تولید خودروهای مونتاژی نیز حدود ۲۰۰ هزار دستگاه در سال است. در واقع جمع تولید خودرو در کشور حدود یک میلیون دستگاه در شرایط ایده‌آل است.
این در حالی است که این تعداد تولید در نهایت پاسخگوی نیاز سالانه بازار هم نیست و همواره تقاضای بیشتری برای آن وجود دارد. حالا قرار است بار حدود هفت و نیم میلیون دستگاه خودروی فرسوده هم به آن اضافه شود. به عبارت دیگر با توجه به طرح پنج ساله جایگزینی خودروهای فرسوده، اگر تمام خودروسازان همت خود را از همین لحظه به کار بگیرند و تمام ظرفیت تولید خود را به خودروهای فرسوده اختصاص دهند، می‌توانند هشت سال بعد آنها را جایگزین کنند! تازه اگر مشتری که ۶۰ میلیون تومان پول اسقاط گرفته‌است، توان پرداخت میلیاردی برای خرید خودروی داخلی را داشته‌باشد.
واردات خودرو در حجم بالا نیز گزینه مناسبی برای جایگزینی نیست، چرا که قیمت بالایی دارد و منابع ارزی بسیار عظیم با پرداخت نقدی در مبدا را می‌طلبد.
بازار خودروهای دست دوم چه خواهد شد؟
تا اینجا دیدیم که طرح جایگزینی خودروهای فرسوده‌حتی به صورت مرحله‌ای و در روندی پنج ساله هم بسیار دشوار و عملا ناشدنی است. اما این موضوع بازار خودرو را در بر خواهد گرفت و احتمالا باعث افزایش قیمت خودرو خواهد شد.
در حال حاضر خودروهایی با عمر ۲۰ سال به بالا شامل خودروهای وارداتی مانند مرسدس بنز، ب ام و، تویوتا، نیسان و… با مدلهای پایین‌تر از ۲۰۰۵ که بین دو تا پنج میلیارد تومان قیمت دارند فرسوده‌محسوب می‌شوند. سایر خودروهای داخلی مدل ۱۳۸۵ به پایین نیز قیمتی در حدود ۴۰۰ تا یک میلیارد تومان دارند.
اما با اجرای قانون جدید ارزش آنها به ۶۰ تا نهایت ۲۰۰ میلیون تومان می‌رسد. بنابراین خریداران این بخش از بازار به سراغ مدلهای ۱۳۸۵ به بالا می‌روند. با افزایش شدید تقاضا در این بخش و نبود تحول در صنعت خودرو، شاهد جهش قیمتی در این بخش بازار خواهیم بود. خودروهای صفر کیلومتر اعم از وارداتی و داخلی و مونتاژی نیز به همین ترتیب افزایش قیمت خواهند داشت.
مالکان چه خودرویی تحویل می‌گیرند؟
مالکان بسیاری از خودروهای فرسوده‌داخلی از وضعیت مالی خوبی برخوردار نیستند و از خودرو جهت امرار معاش استفاده می‌کنند. حالا قرار است خودروی خود را نهایتا ۲۰۰ میلیون تومان بفروشند و یک خودروی داخلی که در ارزانترین حالت حدود ۸۰۰ میلیون تومان قیمت دارد را تحویل بگیرند. در حالی که هنوز مشخص نیست قرار است چقدر تسهیلات بگیرند و از آن مهمتر چند وقت در نوبت منتظر بمانند.
بیشتر بدانید: قیمت خودرو امروز شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵ / افزایش سنگین قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی در بازار + جدول
هدف دولت چیست؟
با ادامه روند موجود و سخت‌تر شدن اوضاع، امکان جایگزینی حدود هشت میلیون دستگاه خودرو ظرف پنج سال تقریبا ناشدنی است. به ویژه اینکه معیشت بسیاری از مالکان این خودروها تحت تاثیر قرار می‌گیرد و می‌تواند به یک فاجعه امنیتی تبدیل شود.
اجرای طرح جایگزینی خودروهای فرسوده‌با توجه به ظرفیت پایین تولید و مشکلات اقتصادی دولت در بهترین حالت به افزایش قیمت خودروهای کارکرده‌و صفر داخلی و وارداتی، دریافت جریمه از مالکان خودروهای فرسوده و حذف یارانه سوخت آنها خواهد شد. اما در سناریوی بد بینانه به حذف تعداد زیادی از خودروهای فرسوده و نبود جایگزین برای آنها منجر خواهد شد.
دولت قبل از اجرای این طرح باید تمام این چالش ها را بررسی کرده‌و به صورت شفاف به آنها پاسخ‌های علمی و عملی ارائه دهد.
