تحولات اخیر در منطقه خلیجفارس و تنشهای نظامی آمریکا علیه ایران، فراتر از معادلات سیاسی، قلب تپنده اقتصاد جهانی یعنی «بخش حملونقل» را هدف قرار دادهاست. تازهترین گزارش «فارینپالیسی» نشان میدهد که بحران گازوئیل، سایه رکودی هولناک را بر سر جهان سنگینتر کردهاست.
افزایش ۶۰ درصدی قیمت گازوئیل؛ سوختی که جهان را میچرخاند
بیتران – اگرچه بنزین همواره در مرکز توجه مصرفکنندگان عادی است، اما این دیزل (گازوئیل) است که چرخ صنعت، کشاورزی و ترانزیت جهان را به حرکت در میآورد. طبق آمارها، قیمت گازوئیل در پی اختلال در میدانهای نفتی و پالایشگاهها ناشی از تنش با ایران، جهشی ۶۰ درصدی را نسبت به سال گذشته تجربه کردهاست.
بیشتر بدانید: جایگزینی کروز در سایپا / کودتا در زنجیره تأمین؛ سایپا با کروز خداحافظی کرد؟
بیشتر بدانید: گلوگاه هرمز و بازآرایی کریدورهای حملونقل و ترانزیت در اوراسیا
کارشناسان انرژی معتقدند هر آنچه میخوریم یا میپوشیم، به نوعی به گازوئیل وابستهاست. توقف تراکتورها در مزارع و زمینگیر شدن کامیونهای بزرگ در جادهها، تنها بخشی از زنجیره دردی است که این بحران به بار آوردهاست.
بنبست در تنگه هرمز؛ کابوس پالایشگاههای جهان
ادعای دونالد ترامپ مبنی بر پایان سریع جنگ، با واقعیتهای میدانی فرسنگها فاصله دارد. انسداد و عدم قطعیت در تنگه هرمز، به عنوان شاهرگ حیاتی انرژی، شرکتهای بیمه و کشتیرانی را در وضعیت هشدار قرار دادهاست.
بیشتر بدانید: سقوط آزاد مصرف CNG در ایران؛ پایان عصر سوخت جایگزین بنزین؟
روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت خام و ۵ میلیون بشکه فرآورده نفتی از این مسیر عبور میکند. نکته کلیدی اینجاست که نفت خاورمیانه از نوع «نیمهسنگین و ترش» است؛ خوراکی ایدهآل برای تولید گازوئیل و سوخت جت. برخلاف نفت سبک آمریکا که بیشتر بنزین تولید میکند، جهان برای حرکت ناوگان سنگین خود محتاج نفت منطقه است.
فشار مضاعف بر بخش حملونقل
در ایالات متحده، رانندگان کامیون که مسئول جابهجایی بیش از ۷۵ درصد کالاها هستند، خط مقدم آسیبدیدگان این بحران محسوب میشوند. شرکتهای بزرگی نظیر FedEx و UPS هزینههای گزاف سوخت را به مشتریان منتقل میکنند، اما فشار اصلی روی دوش رانندگان مستقلی است که حاشیه سودشان در حال بلعیده شدن توسط قیمت سوخت است.
از مزرعه تا سفره؛ هزینه جنگ روی دوش مصرفکننده
بحران سوخت دیزل یک تاثیر دومینویی دارد:
۱. بخش کشاورزی: افزایش هزینه تولید محصولات.
۲. بخش ترانزیت: افزایش کرایه حملونقل جادهای و دریایی.
۳. بازار مصرف: جهش قیمت تمام شده کالاها برای خریدار نهایی.
حتی با وجود جرقههای امید برای صلح، کارشناسان هشدار میدهند که فشار بر پالایشگاهها به این زودیها تخلیه نخواهد شد. این یعنی جهان باید خود را برای ماههایی سخت و قیمتهایی که میل به سقوط ندارند، آمادهکند.
کشاورزی زیر تیغ بحران؛ وقتی سفره مردم گران میشود
بحران سوخت و جنگ ترامپ علیه ایران، حالا به مزارع و زمینهای کشاورزی رسیدهاست. انسداد عملی شاهرگهای انرژی در تنگه هرمز، نه تنها سوخت ماشینآلات را گران کرده، بلکه شالوده کشاورزی جهانی یعنی تولید «کود» را هم با چالشی بیسابقه مواجه کردهاست.
طبق نظرسنجی اتحادیه مزرعهداران آمریکا، بیش از ۷۰ درصد کشاورزان اعلام کردهاند که دیگر توان خرید تمام کود و لوازم مورد نیاز خود را ندارند. این یعنی کاهش تولید محصولات کشاورزی در آیندهای نزدیک که نتیجهای جز قحطی یا گرانی سرسامآور مواد غذایی نخواهد داشت.
حاشیه سود کشاورزان در بنبست
جوزف گلوبر، اقتصاددان ارشد سابق وزارت کشاورزی آمریکا، هشدار میدهد که در سالهای اخیر حاشیه سود کشاورزان به حداقل رسیده بود و حالا جهش قیمت گازوئیل، آخرین ضربه را بر پیکره این بخش وارد کرده است. در حالی که قیمت محصولات نهایی تغییر چندانی نداشته، هزینه بهکار انداختن تجهیزات و حملونقل کالاها، کمر تولیدکنندگان را شکستهاست.
خشم جهانی و اعتراضات خیابانی؛ از ایرلند تا نروژ
فشار اقتصادی ناشی از گرانی گازوئیل، جرقهی اعتراضات گستردهای را در کشورهای مختلف زدهاست:
– ایرلند: کشاورزان و رانندگان با تراکتور و کامیون به خیابانها آمدند تا خشم خود را از هزینههای کمرشکن سوخت فریاد بزنند.
– نروژ: موج مشابهی از اعتراضات، دولت را با چالش جدی مواجه کردهاست.
– آسیا: دولتهایی مثل چین و هند تلاش کردهاند با تثبیت قیمت خردهفروشی و اعمال محدودیتهای مصنوعی، از مصرفکننده محافظت کنند؛ اما تا چه زمانی این فنر فشرده باقی خواهد ماند؟
هشدار سازمان ملل: شبح رکود جهانی در کمین است
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در هشداری صریح اعلام کرد که حتی در صورت بازگشایی فوری و کامل تنگه هرمز، احیای زنجیره تأمین ماهها زمان خواهد برد.
او تاکید کرد که «شبح هولناک رکود جهانی» با اثرات مخرب بر ثبات سیاسی و اجتماعی، بالای سر اقتصاد دنیا پرسه میزند. کاهش تولید اقتصادی و افزایش قیمتها، میراثی است که جنگ انرژی فعلی برای مردم جهان به جای خواهد گذاشت.
بحران گازوئیل نشان داد که اقتصاد مدرن تا چه حد به امنیت انرژی در خلیجفارس وابسته است. خاموش شدن موتور کامیونها و تراکتورها، تنها یک مشکل فنی یا صنفی نیست؛ بلکه زنگ خطری برای فروپاشی زنجیره تأمین کالا در سراسر جهان است.
منبع بازنویسی: ایرنا
